الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
57
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
در هر حال يا مخاطب به خطاب اجتنب عن الخمر هستى و يا اجتنب عن الغصب . تفاوت ميان اين دو صورت ( الف و ب ) با آن صورت بالا كه عنوان واحد است در چيست ؟ در اين است كه در آنجا كه عنوان ، عنوان واحد مردّد ميان يكى از دو موجود خارجى است ، خطاب صادره از جانب شارع معلوم بالتفصيل است يعنى اجتنب عن الخمر و لكن متعلّق خطاب مشتبه است . امّا در ما نحن فيه ( دو صورت الف و ب ) ، خطاب صادره نيز معلوم بالاجمال است . يعنى اجمالا مىدانى كه يا مخاطب به خطاب اجتنب عن الخمر هستى و يا اجتنب عن الغصب . با توجه به مقدمهء فوق مراد شيخ از ( هذا كلّه فيما اذا كان الحرام . . . ) چيست ؟ اين است كه تمام مباحثى كه از ابتداى بحث مخالفت قطعيّه با علم اجمالى تا به اينجا گذشت مربوط به صورت اوّل است كه امر حرام يك عنوان است و لكن مردّد ميان دو چيز بود . پس مراد شيخ از ( و امّا اذا كان مردّدا بين عنوانين ، كما مثلنا . . . ) چيست ؟ اين است كه اكنون مىگوييم : در اين حكم كه مخالفت قطعيّه با علم اجمالى معصيت و حرام است و معصيت مولى نيز عقلا قبيح است هيچ فرقى نيست . ميان اينكه در اثر مرتكب شدن هر دو طرف شبهه مخالفت قطعيّه با خطاب تفصيلى اجتنب عن الخمر پيش بيايد و يا با يكى از دو خطاب معلوم بالاجمال كه حرام مردّد ميان دو عنوان است ، چرا ؟ زيرا در اين فرض نيز آن كسى كه هر دو طرف را مرتكب مىشود ، يقين مىكند كه يا با خطاب اجتنب عن الخمر مخالفت كرده و يا با خطاب اجتنب عن الغصب . پس قطعا مخالفتى پيش مىآيد كه جايز نيست . حاصل اينكه صور و مصاديق مختلف چنان كه قبلا هم گفته شد در حكم عقل تأثيرى ندارد . حاصل مطلب در ( و يظهر من صاحب الحدائق : التفصيل فى باب . . . ) چيست ؟ اين است كه از كلمات محدّث بحرانى در حدايق استفاده مىشود كه ايشان قائل به تفصيل است ميان مواردى كه حرام واقعى ، عنوان واحد مردّد ميان دو امر باشد با مواردى كه حرام واقعى دو عنوان باشد كه در بالا مثال آورديم . تفصيل جناب بحرانى را روشنتر بيان كنيد ؟ ايشان ميان شبهات محصورهاى كه اطراف شبهه متفقة الماهية باشند ، با شبهات محصورهاى كه اطراف شبهه مختلفة الماهيّة باشند تفصيل و تفاوت قائل شده است بدين معنا كه : 1 - در شبهات محصورهاى كه اطراف شبهة متفقة الماهيّه باشند احتياط لازم است و تكليف واقعى در حق ما منجّز مىشود . فى المثل : شما دو مايع در اختيار داريد در حالى كه علم اجمالى داريد به نجاست يكى از آن دو و هر دو ماهية آباند .